Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de hayatını kaybetmesi, yalnızca Türkiye'de değil, dünyanın dört bir yanında büyük yankı uyandırdı. Avrupa'dan Amerika'ya, Asya'dan Balkanlar'a kadar birçok ülkenin gazetesi, Atatürk'ün vefatını manşetlerine taşıdı. 88 yıl önce yayımlanan tarihi haberler, dünya basınının Atatürk'e bakışını bir kez daha gözler önüne seriyor.

10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09.05'te İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yuman Mustafa Kemal Atatürk'ün ölüm haberi, uluslararası kamuoyunda geniş yer buldu.

Özellikle 11 Kasım 1938 tarihli gazetelerde Atatürk'ün askerî başarıları, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, gerçekleştirdiği devrimler ve dünya siyasetindeki etkisi ön plana çıktı.

Bazı gazeteler Atatürk'ü "Türkiye'nin kurtarıcısı", bazıları "Modern Türkiye'nin kurucusu" olarak tanımlarken, Hindistan'da anma etkinlikleri düzenlenmesi için çağrılar yapıldı.

Alman gazetelerinden Atatürk manşetleri: Türkiye kurtarıcısı için yas tutuyor

Atatürk'ün ölümünün ardından Alman basınında yayımlanan haberlerde Türkiye'nin yaşadığı büyük kayıp vurgulandı.

11 Kasım 1938 tarihli Alman gazetelerinin başlıkları arasında şu ifadeler yer aldı:

  • Berliner Volks-Zeitung: "Türkiye kurtarıcısı için yas tutuyor."
  • Hamburger Fremdenblatt: "Türkiye kurucusu için yas tutuyor."
  • Das 12 Uhr Blatt: "Türkiye Atatürk için yas tutuyor."
  • Weltdeutscher Beobachter: "Bir millet kurtarıcısı için yas tutuyor."

Alman basınında Atatürk'ün Millî Mücadele'deki liderliği, Cumhuriyet'in ilanı ve Türkiye'nin uluslararası alanda kazandığı konum geniş biçimde değerlendirildi.

Fransa basını Atatürk'ün ölümünü nasıl duyurdu?

Fransa'nın önde gelen gazetelerinden Le Figaro, Atatürk'ün vefatını Türkiye Cumhurbaşkanı'nın ölümü olarak okuyucularına duyurdu.

Gazete, ölüm haberinin ardından Dolmabahçe Sarayı çevresinde toplanan vatandaşların yaşadığı üzüntüyü aktardı.

Fransız basınında Atatürk sonrası Türkiye'nin siyasi geleceği de gündeme gelirken, İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığına seçilme ihtimali üzerinde duruldu.

Bir diğer Fransız gazetesi Ce Soir ise tarihi gelişmeyi "Kemal Atatürk Öldü" başlığıyla duyurdu.

Gazetede Atatürk'ün bağımsızlık mücadelesi, Cumhuriyet'in kuruluşu ve kadın hakları alanındaki reformları ele alındı.

Hindistan'da büyük yas: Dünyanın en büyük devlet adamı

Atatürk'ün ölümünün en dikkat çekici yankılarından biri Hindistan'da yaşandı.

Henüz İngiliz sömürge yönetimi altında bulunan Hindistan'da gazeteler, Atatürk'ün bağımsızlık mücadelesini ve gerçekleştirdiği reformları ön plana çıkardı.

Dönemin Hindistan basınında yer alan başlıklar şöyle aktarıldı:

Hindustan Times: "Modern Türkiye'nin kurucusu öldü."

National Herald: "Türk halkının babası öldü."

The Pioneer: "Kemal Atatürk öldü."

Azad: "Dünyanın en büyük devlet adamı ve modern Türkiye'nin kurucusu Gazi Kemal Atatürk hayatını kaybetti."

Bu haberler, Atatürk'ün yalnızca Türkiye'de değil, bağımsızlık mücadelesi veren toplumlarda da önemli bir figür olarak görüldüğünü ortaya koydu.

Hindistan'da 18 Kasım Atatürk'ü anma günü oldu

Atatürk'ün vefatının ardından Hindistan'da dikkat çekici bir gelişme yaşandı.

Tüm Hindistan Müslüman Birliği'nin önde gelen liderlerinden Muhammed Ali Cinnah, 18 Kasım 1938 tarihinin "Kemal Günü" olarak anılması çağrısında bulundu.

Çeşitli bölgelerde anma toplantıları gerçekleştirildi, bazı dükkânlar ve eğitim kurumları kapatıldı, camilerde dualar okundu.

Anma etkinliklerine Müslümanların yanı sıra Hinduların da katıldığı aktarıldı.

Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Hint şair Rabindranath Tagore da Atatürk'ün askerî başarılarının yanı sıra toplumsal dönüşüm mücadelesine dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

ABD basınından tarihi manşet: Atatürk 58 yaşında öldü

Amerikan basınının önde gelen gazetelerinden The New York Times, 11 Kasım 1938 tarihli sayısında Atatürk'ün ölümünü şu başlıkla duyurdu:

"ATATURK DIES AT 58; TURKS WILL ELECT A SUCCESSOR TODAY"

Başlığın Türkçe karşılığı ise şöyle:

"Atatürk 58 yaşında öldü; Türkler bugün halefini seçecek."

Gazete, haberinde Atatürk'ün Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundaki rolünü, Millî Mücadele'deki liderliğini ve ülkenin geleceğine ilişkin siyasi gelişmeleri ele aldı.

Haberin dikkat çekici ayrıntılarından biri de Atatürk'ün yaşının 58 olarak verilmesiydi.

1881 doğumlu Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938'de hayatını kaybettiğinde 57 yaşındaydı.

Amerikan basınında ayrıca İsmet İnönü'nün yeni cumhurbaşkanı seçilmesi ihtimali üzerinde duruldu.

Yugoslavya basını: Yeni Türkiye'nin kurucusu hayatını kaybetti

Yugoslavya'da yayımlanan Politika gazetesi de Atatürk'ün vefatını geniş biçimde okuyucularına aktardı.

11 Kasım 1938 tarihli sayısında Atatürk'ün büyük bir fotoğrafına yer veren gazete, haberi Türkçeye şu şekilde çevrilebilecek ifadelerle duyurdu:

"Gazi Kemal Atatürk, yeni Türkiye'nin kurucusu, dün Dolmabahçe Sarayı'nda hayata veda etti."

M. Marković imzalı haberde Atatürk'ün hastalığı, ölümünün ardından yaşanan gelişmeler ve cenaze hazırlıkları anlatıldı.

Gazetenin 10 Kasım tarihli sayısında da Atatürk'ün sağlık durumuna ilişkin haberlerin yer alması, Yugoslav basınının gelişmeleri yakından takip ettiğini gösterdi.

İngiliz basınında Atatürk: Modern Türkiye'nin mimarı

İngiltere'de Atatürk'ün ölümü hem gazetelerde hem de haber filmlerinde geniş yer buldu.

British Pathé, Atatürk'ün vefatını konu alan haber filmiyle onun askerî liderliğini, Türkiye'nin bağımsızlık mücadelesini ve modernleşme sürecini izleyicilere aktardı.

Haber anlatımında Atatürk'ün Cumhuriyet'in kuruluşundaki rolü ve kadınlara tanınan siyasi haklar da vurgulandı.

İngiliz The Citizen gazetesinde ise Atatürk'ün ölümü, Türkçeye "Modern Türkiye'nin yaratıcısı hayatını kaybetti" şeklinde çevrilen bir başlıkla yer aldı.

88 yıl sonra dünya basınının Atatürk manşetleri ne anlatıyor?

10 Kasım 1938'de Mustafa Kemal Atatürk'ün vefatının dünya basınında gördüğü ilgi, onun uluslararası ölçekteki etkisini ortaya koyan önemli tarihî kayıtlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Alman gazeteleri Atatürk'ün kurtarıcı ve kurucu kimliğini öne çıkarırken, Amerikan basını Türkiye'nin siyasi geleceğine odaklandı.

Fransız gazeteleri Cumhuriyet reformlarını ve Türkiye'deki yas atmosferini aktarırken, Yugoslav basını Atatürk'ün yeni Türkiye'nin kuruluşundaki rolünü vurguladı.

Hindistan'da ise Atatürk'ün ölümünün ardından anma etkinlikleri düzenlenmesi, onun bağımsızlık mücadelesinin ülke sınırlarını aşan etkisini gösterdi.

Aradan geçen 88 yıla rağmen 10 Kasım 1938 tarihli gazete manşetleri, Mustafa Kemal Atatürk'ün dünya tarihindeki yerini ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun uluslararası yankılarını belgelemeye devam ediyor.